Aleje przydrożne – ginący element krajobrazu

aleja jesionowa

Aleja jesionowa na Mazowszu

Aleje przydrożne są nieodłącznym elementem krajobrazu naszego kraju. Choć stworzone ręką ludzką, to doskonale łączą świat przyrody z krajobrazem kulturowym. W przeszłości szpalery drzew pełniły wtedy przede wszystkim funkcję ozdobną, o czym świadczy etymologia słowa aleja. Wywodzi się ono od francuskiego wyrazu allée oznaczającego początkowo wyrównaną ścieżkę ogrodową, a potem drogę prowadzącą z rezydencji do ogrodu, wzdłuż której znajdowały się rabaty kwiatowe, rzadziej drzewa lub krzewy.

Aleja dębowa na Kaszubach

Aleja dębowa na Kaszubach

Wraz ze zmianami cywilizacyjnymi zmieniało się znaczenie i funkcje alei. Początkowo aleje stanowiły element założeń parkowych i ogrodowych, jako osie widokowe podkreślały lub eksponowały elementy architektoniczne, takie jak rzeźby, fontanny, czy altany. W XVII w. stały się elementem łączącym siedzibę władcy z miastem, czy parkiem, a w połowie XVIII w. stawały się coraz częściej niezależnym elementem krajobrazu. Drzewa sadzono wzdłuż ulic w miastach i wzdłuż dróg łączących miasta i wsie, a także wzdłuż linii kolejowych i dróg wodnych. Na ziemiach polskich zgodnie z edyktem cesarza Aleksandra I z początku XIX w. obsadzano drzewami trakty pocztowe. Aleje miały chronić podróżnych i wojsko przed słońcem, deszczem, wiatrem czy śniegiem. Szpalery drzew umożliwiały również orientację w terenie np. podczas mgły śnieżycy czy w nocy. Zaczęto również doceniać rolę drzew w ochronie gruntów rolnych. W XIX w. generał Dezydery Chłapowski w swoim majątku w okolicach Turwi w Wielkopolce nakazał obsadzanie dróg i miedz śródpolnych drzewami i krzewami. Dzisiaj ten obszar objęty ochroną krajobrazową jest unikatowym w skali kraju tego typu krajobrazem rolniczym świadczącym o nowoczesnym podejściu do rolnictwa tego wybitnego ziemianina i generała napoleońskiego.

Aleja wierzbowa na Mazowszu

Aleja wierzbowa na Mazowszu

Tworząc aleje przydrożne najczęściej sadzono drzewa, które szybko rosły, a także miały określoną symbolikę w kulturze, czy wierzeniach. Najczęściej przy drogach sadzono wiec były lipy, jesiony, dęby, klony, brzozy, rzadziej wiązy, graby. Drogi prowadzące do rezydencji szlacheckich były często obsadzane szlachetnymi dębami lub kasztanowcami. Przy drogach wiejskich rosły lipy, jesiony, brzozy, a niekiedy także drzewa owocowe: jabłonie, czy grusze (zobacz też: Jesień na Mazowszu). Drogi prowadzące na cmentarz obsadzano m.in. brzozami.

Aleja kasztanowcowa na Kaszubach

Aleja dębowa na Kaszubach

Aleje przydrożne to nie tylko malownicze elementy krajobrazu kulturowego o dużym znaczeniu estetycznym i przyrodniczym. W niektórych regionach mają olbrzymią wartość historyczną i kulturową. Aleje pełnią istotną rolę w ochronie pól uprawnych zmniejszając erozję wiatrową, regulując bilans wodny gleb i pełniąc funkcję filtra biologicznego redukując ilość biogenów w wodach gruntowych. Współcześnie podkreśla także się ich rolę jako ważnego elementu w kształtowaniu bioróżnorodności, jako siedliska dla wielu organizmów, począwszy od owadów, przez ptaki i małe ssaki. Stanowią również korytarze ekologiczne w wędrówce małych zwierząt. Podkreśla się również, że drzewa osłaniając drogi asfaltowe przed działaniem słońca, zwiększają ich trwałość.

Aleja kasztanowcowa na Mazowszu

Aleja kasztanowcowa na Mazowszu

Niestety coraz częściej likwiduje się aleje przydrożne, często winiąc drzewa za śmiertelne skutki wypadków (jakby to drzewa zabijały ludzi…). Często wycina się drzewa przy okazji przebudowy i poszerzania starych dróg. Również zimowe utrzymanie dróg przy użyciu soli przyczynia się do śmierci drzew. Niestety to ginący element naszego krajobrazu…

Aleja lipowa na Kaszubach

Aleja lipowa na Kaszubach

ABC Wednesday

24 komentarze/-y wpisu: “Aleje przydrożne – ginący element krajobrazu

  1. Lovely old trees, must be glorious to walk under their shade in Summer!
    Thanks for taking part in the Travel Tuesday meme.

Zapraszam do komentowania zdjęć i tekstów.