Tatry – o nazwie najwyższego pasma górskiego w Polsce

Tatry

Skąd wzięła się nazwa najwyższego pasma górskiego w Polsce i w całym łańcuchu Karpat?

Dziewiętnastowieczny „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” (Tom XII) wyjaśnia to tak: Nazwa niewiadomego pochodzenia, w każdym razie — tak samo jak Fatra i Matra — nie polska i nie słowiańska; przypomina rumuńskie „Piatra”, a pomiędzy Rumunami siedmiogrodzkimi występuje w nieco zmienionej formie, w nazwach potoków Tatroz i Tatrang. Bolesław Wstydliwy nadaje w r. 1260 klasztorowi szezyrzyckiemu (około 35 kim. na płn. od Nowego Targu) prawo polowania w lasach okolicznych „usque ad montes qui dicuntur Tatry”. Długosz we wstępie geograficznym do swej kroniki, odróżnia Karpaty, które zwie „Sarmatiei montes” od Tatr. Dunajec według niego ma swój początek: „ Alpibus altissimis Hungariae quoram niralis semper vertex, qui Thatri a Yulgo appelantur”. W późniejszych opisach Polski występuje częściej nazwa Krępak (są tej nazwy dwie wsi na Śpiżu). Tak zwie Tatry Kromer, używa jej jeszcze Siarczyński w „Dykeyon. Geograf,” (Eoharda), Woronicz w „Hymnie do Boga”.

Współczesne teorie

We współczesnej Wikipedii znaleźć można już szersze wyjaśnienie etymologii nazwy Tatry. Według redaktorów tej encyklopedii w przeszłości funkcjonowały nazwy „Tritri” (1086), „Tatry” (1255), w XIII/XIV wieku „Thorholl” (1256), „Thorchal”, „Tarczal”, bądź „Tutur”, „Thurthul” co oznaczać mogło piekło, staroruskie (ukraińskie) „Tołtry, Toutry”. W języku niemieckim góry te zwane były „Schneegebürg” (Montes nivium). Adam Mickiewicz wymiennie używał nazwy Tatry i Krępak, podobnie jak sto lat wcześniej Spener. W 1790 r. Baltazar Hacquet zapisał, że Słowianie nazywają te góry Tatari lub Tatri, ponieważ przedtem przebywały tam tatarskie hordy. Według prof. Rozwadowskiego etymologię nazwy Tatry (staropolskie –  Tartry) należy łączyć z francuską (celtycką) nazwą tertre oznaczającą wzgórze. Zgodnie z tym Tatry oznaczałyby pierwotnie wzgórza. Za takim zestawieniem wyrazów „Tertre – to są Tatry” pisał również Norwid. Niektórzy autorzy sugerują również pochodzenie dackie lub trackie. Jeszcze na początku XIX wieku Tatry Wysokie nazywane były Karpakiem (najwyższa góra, okryta śniegiem), z dacko-iliryskiego karpe oznaczającego skałę, w języku staropolskim zachowanych w formie z karp- np. „przemierzał góry ostre i karpętne”, lub s(z)karpa – stromizna górska. W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich Karpaty, a raczej Tatry pojawiają się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Schneegebürg, Montes Nivium…

 

14 komentarze/-y wpisu: “Tatry – o nazwie najwyższego pasma górskiego w Polsce

Zapraszam do komentowania zdjęć i tekstów.